Geschiedenis

Van stadspoort tot Waag: 1488-1617

In 1488 werd de Sint Anthonispoort opgetrokken, een van de drie stadspoorten van Amsterdam. Tot 1601 vormde de poort onderdeel van de stadsmuur, en fungeerde naast stadsgrens ook als zeewering. In dit jaar werden de stadsmuren afgebroken wegens stadsuitbreidingen.

De middeleeuwse Sint Anthonispoort bleef gespaard, maar verloor zijn functie.

Pas in 1614 ontstond de Nieuwmarkt, door demping en gedeeltelijke overkluizing van de Geldersekade en Kloveniersburgwal. Onder de poort loopt nog steeds een duiker die de verbinding vormt tussen het water van de twee grachten.

In 1617 werd de poort, die tegen die tijd dus op een plein stond, omgebouwd tot waaggebouw door het binnenplein, de ruimte tussen de voor- en hoofdpoort, te overdekken. Amsterdamse kooplieden waren verheugd omdat de oude Waag op de Dam door explosieve groei van de handel overbelast was geraakt.

Gilden in de Waag: 1617-1820

In de Waag vestigden zich de gilden van de metselaars, schilders, chirurgijns (artsen), smeden, koekenbakkers en schoenlappers. Gebeeldhouwde poortjes gaven toegang tot de bijbehorende gildenvertrekken in de torens. In de vertrekken van de metselaars zijn nog originele en sublieme meesterproeven te bewonderen, zoals de schroefvormig getordeerde zuilen, nissen en frontons.

Het metselaarsgilde, dat met het chirurgijnsgilde het uiterlijk van het gebouw het meest heeft beïnvloed, was medeverantwoordelijk voor onder andere het trappenhuis en de raamkozijnen. Vele details aan de buitenzijde van de Waag herinneren nog aan die periode. Zo bevindt zich boven de toegangsdeur tot het Sint Lucasgilde (gilde van de schilders) een reliëf met de evangelist Lucas met een os aan zijn zijde, en boven de toegang tot het Sint Eloygilde het wapenschild van de smeden.

Theatrum Anatonicum: 1691

In 1691 kreeg de Waag zijn huidige vorm en interieur: het chirurgijnsgilde bouwde in het pand een achtkantig houten koepelgewelf, met toren. In dit Theatrum Anatomicum werden anatomische lessen georganiseerd.

Rembrandt (1606-1669)

Op 16 januari 1632 schilderde Rembrandt van Rijn in deze anatomische zaal zijn beroemde Anatomische les van dr. Nicolaes Tulp, een van zijn eerste grote opdrachten. Het hangt inmiddels in het Mauritshuis, Den Haag. Het lichaam dat door Amsterdamse artsen wordt ontleed is dat van de 41-jarige Aris Kindt, eerder die dag opgehangen voor diefstal.

Het Amsterdamse chirurgijnsgilde stond één openbare ontleding toe per jaar. Het daarbij gebruikte lichaam moest dat van een geëxecuteerde crimineel zijn. In het jaar dat Rembrandt dit doek schilderde woonde hij sinds een jaar in Amsterdam, als kostganger bij kunsthandelaar Hendrick Uylenburgh. Diens huis stond op de hoek Sint Anthonisbreestraat-Zwanenburgwal, in de kunstenaarsbuurt, vijf minuten lopen van de Waag, en pal naast het huidige Rembrandthuis waar Rembrandt in 1639 kwam te wonen.

1820 tot nu

In 1820 werden de gilden uiteindelijk ‘geliquideerd’, en verloor de voormalige Waag zijn functie. In de 19e eeuw deed het gebouw onder andere dienst als stadsschermzaal, brandweerkazerne en gemeentearchief. In de 20e eeuw was er kortstondig het Amsterdams Historisch Museum in gevestigd, van 1932-1987 het Joods Historisch Museum.

Sinds 1996, na een ingrijpende restauratie en reconstructie, is op de bovenste verdieping de stichting voor oude en nieuwe media Waag Society gehuisvest, en beneden Restaurant-Café In de Waag.

De ‘nieuwe’ geschiedenis van de Waag!

In 2011 is ir. Jacqueline de Graauw afgestudeerd op een onderzoek over de Waag bij de Katholieke Universiteit Leuven. Haar scriptie heeft enkele interessante bevindingen opgeleverd. Zo heeft ze ontdekt dat de Waag oorspronkelijk veel kleiner was dan de huidige vorm. De oorspronkelijke poort is waarschijnlijk gebouwd in 1425. Tot nu toe werd aangenomen dat het waaggebouw uit 1488 dateert.

Een studie naar het metselwerk en de nog zichtbare kantelen in de Eloytoren leveren mooie plaatjes op. Jacqueline laat met de bewerkte foto’s zien hoe klein de oorspronkelijke poort in zn geheel was.

 

 

Bron: ir. J.J. de Graauw, The Waag at the Nieuwmarkt in Amsterdam, masterthesis voor de opleiding Conservation of Monuments and Sites van het Raymond Lemaire International Centre for Conservation aan de Katholieke Universiteit Leuven, 2011

Reserveren

Uw reservering is pas definitief na ontvangst van een bevestiging.

Wij reserveren helaas niet op het terras.

×
Uw browser wordt niet meer ondersteund Helaas ondersteunen wij Internet Explorer 8 of lager niet meer.
Onze websites maken gebruik van nieuwe technieken en wij kunnen u daarom geen goede website laten zien.
Klik hieronder om een nieuwe browser te downloaden. een moderne browser downloaden